‘Paris Proof’ verduurzamen? Vergeet circulariteit niet!

Feit 1: het klimaat verandert. Feit 2: als we prettig op aarde willen blijven leven, moeten we daar wat aan doen. Daarom is er het Klimaatakkoord van Parijs. Daarin hebben we met elkaar afgesproken om in 30 jaar tijd te werken aan een CO2-neutrale economie op aarde. Maar 2050… dat voelt soms nog best ‘ver weg’. Ook zijn de Parijse doelen omvangrijk. Toch moeten er nu al stevige stappen gezet worden, om die doelen straks te kunnen bereiken. Maar hoe? Dat is de grote vraag.

Eén stukje van die puzzel waar Royal HaskoningDHV zich mee bezighoud, is de verduurzaming van gebouwen. Welke stappen kun je als gemeente of organisatie zetten? Ga je ‘Paris Proof’ van het aardgas af, of kijk je breder? Dat tweede! In deze blog legt collega Gerard Jansen uit waarom & hoe.

Paris Proof

Paris Proof is een goed begin

Hebben we het over verduurzaming van gebouwen, dan komen al snel termen als warmtepompen, een betere isolatie en energiezuinige apparatuur ter sprake. Stuk voor stuk slimme oplossingen die onze CO2-footprint verkleinen en leiden tot minder energieverbruik. Maar, we kunnen en moeten meer doen. Er is maar één aarde en daar kunnen we nog veel zuiniger op zijn.

Daarom pleit ik ook voor circulariteit. De kansen op dat vlak zijn namelijk groot, maar blijven nog te vaak liggen. Zonde én onhandig, zeker als je bedenkt dat we er wel aan ‘moeten’: de Rijksoverheid wil dat alle bouwmaterialen in 2050 tweedehands en herbruikbaar zijn. Hoe krijgen we dat voor elkaar?

Het is tijd voor slimme recycling

Stel je wilt een zo duurzaam mogelijk pand neerzetten. Dan kun je een nieuw en Paris Proof pand bouwen dat – als het eenmaal staat – hypermodern en energiezuinig is. Maar ga je dan zo duurzaam mogelijk te werk? Niet altijd. Nieuwe bouwmaterialen kunnen op termijn namelijk wel duurzaam zijn, maar de grondstoffen ervoor zullen eerst nog gedolven of gebakken moeten worden. En ook dat kost energie en leidt tot CO2-uitstoot en vervuiling door het ‘dumpen’ van al beschikbaar materiaal. Een tegenslag in het bereiken van de Parijse doelen.

Hoe verduurzaam je het bouwproces? Door bijvoorbeeld efficiënt te recyclen! Er staan door heel Nederland gebouwen leeg. Een oude school hier, een oud ziekenhuis daar. En je voelt ‘m misschien al aankomen: juist die gebouwen zitten vol circulaire kansen. Door zo’n ‘oud’ pand op te knappen en/of bestaande materialen uit dergelijke gebouwen te combineren, maak je zowel het bouwproces als het bouwresultaat circulair!

DE STEK

Onder de noemer practice what you preach: ons nieuwe kantoor in Groningen past helemaal in bovenstaand verhaal. In een oude vakschool met Energielabel G (!) zagen we begin 2020 de potentie om – met behoud van het oude karakter – duurzaam en circulair een nieuwe werkplek te creëren. We kozen o.a. voor:

  • ledverlichting met aanwezigheidsdetectie
  • HR++ en triple HR-glas in alle ruimten
  • hergebruik muren en kozijnen
  • 1.000 zonnepanelen op het dak
  • 2 aardwarmtepompen
  • extra isolatie van vloeren, muren & het dak
DE STEK Groningen

We wilden laten zien wat mogelijk is. En dat is gelukt: DE STEK kreeg afgelopen maart Energielabel A++++. Daarmee voldoet DE STEK ruimschoots aan het Paris Proof (energie) rantsoen voor zowel CO2-uitstoot door verwarming, ventilatie en verlichting, als de zogeheten embedded carbon, de CO2-uitstoot die komt kijken bij de productie van een gebouw en bouwmaterialen.

Zelf aan de slag – de Routekaart

Om ons heen is aan duurzame en circulaire bouwmogelijkheden gelukkig dus geen gebrek. Maar juist door dat scala aan opties is het soms lastig bepalen WAT je WAARVOOR en WANNEER kiest. Hoe vlieg je dit als gemeente of organisatie aan, als je niet met één kantoor maar met tig gebouwen te maken hebt? En hoe combineer je langetermijndenken tot 2050 met nú al efficiënt actie ondernemen? Hiervoor heb je antwoorden nodig op vragen als:

  • Wat MOET & wat KAN er anders bij ons?
  • Wat zijn alternatieven?
  • Wat willen we zelf ook nog meenemen (koppelkansen)?
  • Wat zijn de kosten?
  • Wanneer kunnen we welke verduurzamingsmaatregel het beste uitvoeren?

Een handig middel dat mijn collega’s en ik hiervoor gebruiken is onze Routekaart. Door die samen in te vullen en op te stellen werk je aan een praktisch en dynamisch verduurzamingsplan. Er ontstaat een route die je van mijlpaal naar mijlpaal kunnen volgen én die (met of zonder onze hulp) on-the-go aangevuld kan worden met meer gedetailleerde plannen en nadere inzichten en ontwikkelingen.

interactieve-pdf-energietransitie-gebouwen_v6-01

VOORBEELDCASE: Het Isala-ziekenhuis in Zwolle

Het afgelopen jaar hebben we voor 17 ziekenhuisorganisaties aan zo’n Routekaart gewerkt. Een mooi voorbeeld is het Isala-ziekenhuis in Zwolle. In die Routekaart noteren we stapsgewijs hoe en wanneer dit (relatief nieuwe) ziekenhuis verduurzaamd kan worden tot een all electric ziekenhuis zonder aardgas. In de route nemen we direct ook andere ambities en doelen mee. Denk bijvoorbeeld aan andere verbouwingen die op de planning staan. Maar ook aan andere (duurzaamheids)eisen waaraan het ziekenhuis in de komende dertig jaar zal moeten voldoen.

Zo zijn ziekenhuizen bijvoorbeeld ook op termijn verplicht (Green Deal Zorg) om medicijnresten uit hun afvalwater te minimaliseren. Door nu al de uitdaging van afvalwater in de planning op te nemen, is er later ruimte gereserveerd om dit met concrete methodes op te lossen.

Zo’n oplossing kan straks bijvoorbeeld ketensamenwerking met rioolzuiveringsinstallaties zijn. In die sector wordt momenteel namelijk onderzocht of koolstof door medicatie vervuild water kan neutraliseren. Blijkt dit goed te werken, dan levert dit een win-winsituatie op: het water kan worden vrijgemaakt van verontreiniging én ziekenhuizen hoeven niet meer inhouse in reinigingsoplossingen te investeren.

Co2

Een blik op later

Duurzamer en bewuster bouwen, wat levert dat ons op? Een Paris Proof én circulair Nederland? Ik hoop van wel! Want ja, 2050 is best ‘dichtbij’, maar de kansen zijn dat ook. We moeten ze alleen nog grijpen. Mijn voorstel: laten we het samen doen. Door mogelijkheden te verkennen, innovatie te omarmen, plannen te maken en gaandeweg te leren. Nu al zuinig zijn, voor de wereld van straks. Dat moet lukken, toch? Help je mee?

– Gerard Jansen (gerard.jansen@rhdhv.com)

Meer lezen over ons werk?

De binnenstad en het platteland van straks

Start typing and press Enter to search