Waarom praten we niet vaker over veenoxidatie?

Hittegolven, droogte en wateroverlast door klimaatverandering: je hoort er steeds meer over. Helder is ook steeds de boodschap: we zullen onze leefwijze en leefwereld moeten aanpassen, zodat we ook straks veilig kunnen wonen in het Noorden.

Eén van de problemen rondom klimaatverandering waar je minder over hoort, is veenoxidatie en de bijkomende bodemdaling in de buitengebieden. Onterecht, want ook de veenweideproblematiek vraagt om aandacht én een oplossing.

Wat is veenoxidatie?

Veengrond is van nature natte, slappe grond die werkt als een spons. Om die grond te gebruiken voor landbouw wordt deze vanaf de jaren ‘30 met gemalen ontwaterd. Hierdoor ligt de veenweide gemiddeld zo’n 1 à 2 meter onder NAP. Door het lagere waterpeil verdroogt en oxideert het veen, waardoor elk jaar ongeveer 7 megaton CO2 vrijkomt. Dat is bijna 4% van de totale, Nederlandse CO2-uitstoot.

Ook daalt door veenoxidatie de bodem, wat de (kostbare) verhoging van dijken afdwingt. Door droogte – een direct gevolg van de klimaatverandering – neemt ondertussen het grondwaterpeil steeds verder af. En hoe lager het waterpeil, hoe meer veenoxidatie optreedt, hoe meer CO2-uitstoot ontstaat, hoe meer de grond verzakt, én hoe sterker (en duurder) de omliggende dijken moeten zijn. Er is sprake van een negatieve en allesbehalve toekomstrobuuste spiraal.

De oplossing: de grondwaterstand MOET omhoog. Maar hoe?

Grondwateroplossingen

VOORBEELD: Polder de Hegewarren

Een voorbeeld van een gebied waar veenweideproblematiek speelt is polder de Hegewarren in Friesland. Je vindt er naast zes boeren ook (vlakbij) een hotel, diverse recreatie- en natuurgebieden en een beroeps- en recreatievaart.

Ten opzichte van omliggend gebied is het waterpeil in polder de Hegewarren laag. Daardoor verdroogt het aansluitende natuurgebied De Alde Feanen en oxideert het veen in de Hegewarren. Hierdoor ontstaat bodemdaling en vraagt het waterbeheer van de polder om steeds meer investeringen. Royal HaskoningDHV denkt – in opdracht van de provincie Friesland, Wetterskip Fryslân en gemeente Smallingerland – mee over dé oplossing die de polder een duurzame toekomst geeft.

De aanleiding

Vanuit de Veenweidevisie is de Hegewarren aangeduid als prioritair, kansrijk gebied. Eén van de redenen daarvoor is dat er sprake is van veenoxidatie en dat er ontwikkelkansen aanwezig zijn om de CO2-uitstoot terug te brengen en de polder zo toekomstbestendig te maken.

Onze aanpak: bottom-up

De werkwijze voor dit soort projecten is vaak top-down. De opdrachtgevers – in dit geval provincie Friesland, Wetterskip Fryslân en gemeente Smallingerland – zijn gezamenlijk opdrachtgever van de gebiedsontwikkeling en schakelen een adviesbureau in dat – na een ronde zelf rekenen en tekenen – enkele varianten presenteert aan de stakeholders.

Dat doen we voor de Hegewarren helemaal anders: samen met de bureaus H+N+S Landschapsarchitecten en De Open Kaart werkt Royal HaskoningDHV in co-creatie. Met elkaar, maar vooral ook met alle betrokken partijen en de bewoners in het gebied. In plaats van zelf oplossingen te bedenken, vroegen we in het najaar van 2020 betrokken partijen in online sessies met ideeën te komen. Wat leeft er? Wat willen zij graag? Eigenlijk schetsen zij zo hun eigen plan.

De projectleider vanuit provincie Friesland stond versteld van de ideeën die tijdens de sessies werden geopperd. Ondanks dat wij de experts zijn, zijn het de mensen die lokaal precies weten hoe het in elkaar steekt. Bottom-up werken vergt energie, maar levert tegelijkertijd dus enorm veel op.

Hegewarren Friesland

Van goede ideeën naar uitvoerbare plannen

De stap waar we nu middenin zitten is het afwegingskader. Met andere woorden: de reality check. We maken een eerste lijst van realistische ontwerpen, op basis van onder meer inrichtingskosten, beheerkosten en CO2-uitstoot. Ook kijken we hoe we de uitgevraagde koppelkans – een vaarweg van Drachten naar Grau door de Hegewarren – kunnen integreren.

Van ambities naar concrete acties
In de zomer van 2020 werden alle ambities van Súdwest-Fryslân helder gebundeld tot een klimaatagenda. Momenteel werken we aan het verder concretiseren van deze agenda tot een uitvoeringsprogramma met 5-jarenplan, praktische handvatten en een verdere doorkijk richting 2050. Denk bijvoorbeeld aan het opzetten van onderzoek en pilots en een zogeheten ‘Kaartverhaal’: een online kaart waarop inwoners kunnen zien waar, hoe en waarom er in hun gemeente aan klimaatadaptatie wordt gewerkt.

En de rest van Nederland?

We zitten nog volop in het pilotproject de Hegewarren. Toch leert het project ons al veel: we moeten goed kijken naar het huidige watersysteem in héél Nederland. Ook in Zuid- en Noord-Holland zijn er bijvoorbeeld polders op veen. Ook daar moeten we zoeken naar toekomstbestendige oplossingen mét draagvlak.

Laten we de veenweideproblematiek en daarbij een toekomstbestendig gebruik van de polders samen op de kaart zetten. Dan krijgen we een toekomstbestendig Nederland samen voor elkaar.

Klimaatadaptatieweek Groningen 2021

De verandering van het klimaat is de grootste uitdaging van de 21e eeuw. Gelukkig kunnen we leren hoe we ons kunnen aanpassen en zo onze leefomgeving veilig en leefbaar houden. Aanpakken en aanpassen dus. De week van 19 t/m 25 januari 2021 staat in het teken daarvan: het is de Klimaatadaptatieweek Groningen. Ook wij werken hieraan mee.

Meer weten?
Bekijk de video van onze collega Lisette Heuer op www.cas2021.nl 
Of ga naar: www.klimaatadaptatiegroningen.nl

Meer lezen over klimaatadaptatie?

Start typing and press Enter to search