Heb jij wel eens van een ‘kleirijperij’ gehoord?

Steeds meer kijken we om ons heen naar circulaire oplossingen. Hoe kunnen we méér betekenen voor onze leefomgeving, door slimmer en vaker out-of-the-box te recyclen? Een wel heel bijzonder pilotproject op dat vlak, vindt plaats bij twee kleirijperijen in Oost-Groningen. Stichting EcoShape onderzoekt daar methodes om een teveel aan slib uit o.a. de haven van Delfzijl en een verlandend natuurgebied te gebruiken voor dijkversterking. Twee vliegen in één circulaire klap dus.

Ook Royal HaskoningDHV maakt onderdeel uit van EcoShape en helpt bij deze pilot door een business case uit te werken. Nieuwsgierig? Lees dan verder ↓

Situatie A: teveel slib
In de Eems-Dollard is teveel slib aanwezig wat zorgt voor een hoge mate van troebelheid, waardoor de biodiversiteit beperkt is. Dit slib bezinkt in havens en op andere luwe locaties, waardoor schepen minder goed doorgang kunnen vinden. En dus moet er geregeld gebaggerd worden, waarbij het gebaggerd materiaal weer wordt verspreid in zee en de troebelheid niet afneemt.

Situatie B: dijkversterking
In het gebied van de Eems-Dollard spelen tegelijkertijd opgaven voor dijkversterking om aan de veiligheidsnormen voor de verwachte zeespiegelstijging te kunnen voldoen. Voor die versterking is veel materiaal nodig dat aan de specifieke eisen van dijkenklei voldoet.

Situatie A en B zijn twee verschillende uitdagingen. Maar – zo dachten EcoShape en waterschap Hunze en Aa’s – mogelijk wél uitdagingen die tegelijkertijd aangepakt kunnen worden. Ze vroegen zich af: Zou het mogelijk zijn om het slib uit de Eems-Dollard te gebruiken om de Dollarddijk te versterken? EcoShape werkte een pilotproject* uit voor kleirijperijen op twee locaties, waarbij innovatieve methoden onderzocht worden om op een rendabele manier van slib dijkenklei te maken. Andere betrokken partijen zijn Rijkswaterstaat, de provincie Groningen, Groningen Seaports en Het Groninger Landschap.

*Dit project is onderdeel van het programma Eems-Dollard 2050, waarbij het Rijk en de regio samenwerken om de ecologische kwaliteit van het natuurgebied de Eems-Dollard te herstellen. Slibonttrekking en de nuttige toepassing daarvan is één van de belangrijke strategieën.

Vier jaar bezig

Inmiddels loopt het project al enkele jaren en werkt EcoShape met de kleirijperijen aan deze win-winsituatie: zout slib uit de Eems-Dollard wordt omgezet in dijkenklei. Niet alleen verbetert dit direct de kwaliteit van het water in het estuarium**, ook kan het slib na rijping straks door waterschap Hunze en Aa’s gebruikt worden om 1 km dijk te versterken in de pilot ‘Brede Groene Dijk’. Een extra voordeel: materialen voor de dijkversterking zijn door de lokale rijperijen al binnen handbereik en dus kan er bespaard worden op transportkosten.

** Een estuarium is een verbrede, vaak trechtervormige monding van een rivier, waar zoet rivierwater en zout zeewater samenkomen waardoor brak water ontstaat.

Hoe maak je klei uit slib?

Omdat het gebaggerde slib zout en nat is, moet het eerst gerijpt worden vóór het gebruikt kan worden als klei voor dijkversterking. Een aspect van het pilotproject is uitzoeken hoe je dat het beste kunt doen. Op twee locaties zijn daarom verschillende proefvlakken met slib gemaakt: ongeveer 14 hectare bij Delfzijl en nog eens 10 hectare bij de Dollarddijk. Op beide locaties worden onder verschillende omstandigheden methodes getest om het slib om te zetten in klei. Denk bijvoorbeeld aan ontwatering, ontzilting, begroeiing door planten en het regelmatig in beweging brengen of omzetten van het slib.

Welke rol kunnen kleirijperijen spelen in de circulaire economie?

Goede vraag! Royal HaskoningDHV werkt daarom momenteel een business case uit. Hierbij kijken we o.a. naar:

  • hoe rendabel kleivorming is als oplossing voor het slibprobleem;
  • waar slib het beste uit de Eems-Dollard gehaald en getransporteerd kan worden;
  • wat de kosten zijn van deze vorm van slibrecycling;
  • en hoe rendabel het is om de kleirijperij op te schalen.

Slimme koppelkansen

Ook wordt binnen het project gekeken naar de kwaliteit van de klei in de verschillende proefvlakken. Want alleen geschikte klei kan gebruikt worden om de dijken degelijk te versterken. EcoShape denkt na over manieren om de overgebleven ‘minder geschikte’ klei ook circulair te gebruiken, bijvoorbeeld om laaggelegen landbouwgrond op te hogen.

Building with Nature

De kleirijperijen zijn schoolvoorbeelden van ‘Building with Nature’, een nieuwe filosofie in de waterbouw waarbij we met elkaar de natuur benutten én versterken. Het is een manier van denken en innoveren waar we bij Royal HaskoningDHV volledig achterstaan, zowel in onze eigen projecten als in samenwerkingsprojecten zoals EcoShape.

Building with Nature levert veel moois op, ook in dit pilotproject. Een circulaire mijlpaal waar we naar uitkijken: naar verwachting zal de klei in Oost-Groningen in 2022 voldoende gerijpt zijn en is deze klaar om te gebruiken voor de pilot ‘Brede Groene Dijk’.

Droge kleirijperij

Een blik vooruit

Als dit project succesvol kan worden afgerond, dan liggen er plannen om ook de resterende 11,5 km dijk langs de Dollard met klei van een kleirijperij te versterken. Ook meer is mogelijk: bij opschaling kan de hoeveelheid slib in de Eems-Dollard significant afnemen. Het is de ambitie van het programma Eems-Dollard 2050 om binnen enkele jaren jaarlijks 1 miljoen ton slib uit de Eems-Dollard te halen. Dat is niet alleen positief voor de ecologie en de regionale economie, ook zorgt het voor een toename van kennis over het rijpen van baggerslib tot klei en de bruikbaarheid ervan. Kennis die ook in de rest van Nederland en de wereld welkom is!

Meer lezen over circulariteit?

17 bruggen opknappen doe je zo

Start typing and press Enter to search